ಬೇಂದ್ರೆಯ ಕೀರ್ತಿ ಮತ್ತು ಕನ್ನ­ಡದ ಪುಣ್ಯ-ಕೋಟಿ

ಕುರ್ತ­ಕೋಟಿ
ಕುರಿತು
ಪದ್ಯ ಬರೆ­ಯಲು
ನನ್ನ ಷರತು;
ಕುಮಾ­ರ­ವ್ಯಾ­ಸನ
ಹೊರತು
ಇತರ ಕವಿ­ಗಳ
ಅವರು
ಮರೆತು
ಬಿಡಲಿ.
ಕುಕಾ­ವ್ಯ­ವೃ­ಕ್ಷಕ್ಕೆ
ಅವ­ರಾ­ಗಲಿ
ಕೊಡಲಿ

ಕುರ್ತ­ಕೋಟಿ
ಎಂಥ ಮೆಮರಿ!
ಟೇಪ್ ­ರಿ­ಕಾ­ರ್ಡ್
ಅನ್ ­ನೆ­ಸ­ಸರಿ

ಕುರ್ತ­ಕೋಟಿ
ನಿಮ­ಗಾರು ಸಾಟಿ?

ಕುರ್ತ­ಕೋ­ಟಿ­ಯ­ವರ `ಉ­ರಿಯ ನಾಲಗೆ' ಸಂಕ­ಲ­ನಕ್ಕೆ ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾ­ಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬಂದಾಗ ವೈಯನ್ಕೆ ಹೀಗೆ ಬರೆ­ದಿ­ದ್ದರು. ವೈಯ­ನ್ಕೆ­ಯ­ವರ ಪ್ರಕಾರ ಕೀರ್ತಿ­ಮನಿ ಅಂದರೆ ಲೇಖ­ಕನ ಎರಡು ಬಹು­ಮುಖ್ಯ ಅಗ­ತ್ಯ­ಗಳು; ಕೀರ್ತಿ ಮತ್ತು ಮನಿ ಅಂದರೆ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಶ್. ಕೀರ್ತಿ­ನಾಥ ಕುರ್ತ­ಕೋ­ಟಿ­ಯ­ವರು `ಆ ಮನಿ' ಬರೆದ ನಂತರ ವೈಯನ್ಕೆ ಅವ­ರನ್ನು ಕೀರ್ತಿ­ಮನಿ ಎಂದೇ ಕರೆ­ಯು­ತ್ತಿ­ದ್ದರು.
-2-
ಕೀರ್ತಿ­ನಾಥ ಕುರ್ತ­ಕೋ­ಟಿ­ಯ­ವ­ರನ್ನು ಪದ­ಗ­ಳಲ್ಲಿ ಹಿಡಿ­ದಿ­ಡು­ವುದು ಕಷ್ಟ. ಅವರು ಬರೆದ ಕೃತಿ­ಗಳ ಮೂಲ­ಕವೇ ಪ್ರಕ­ಟ­ವಾ­ಗ­ಬೇ­ಕಾ­ದ­ವರು ಅವರು. ಯಾಕೆಂ­ದರೆ ಕುರ್ತ­ಕೋ­ಟಿ­ಯ­ವ­ರನ್ನು ಹತ್ತಿ­ರ­ದಿಂದ ಕಂಡ­ವರು ಕಡಿಮೆ. ಗೆಳೆ­ಯರ ಗುಂಪಿ­ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಒಬ್ಬ­ರಾ­ಗಿ­ದ್ದರೂ ಗುಂಪಿ­ನಿಂದ ಹೊರಗೇ ಉಳಿ­ಯು­ವು­ದ­ರಲ್ಲೇ ಅವರ ಸಂತೋ­ಷ­ವಿತ್ತು. ಅವರ ಹತ್ತಿರ ಮಾತಾ­ಡು­ವು­ದ­ಕ್ಕಾ­ಗಲೀ ಹಂಚಿ­ಕೊ­ಳ್ಳು­ವು­ದ­ಕ್ಕಾ­ಗಲೀ ಸಾಹಿ­ತ್ಯೇ­ತರ ಸಂಗ­ತಿ­ಗಳೇ ಇರ­ಲಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಭಯ ಅವರ ಓರ­ಗೆಯ ಅನೇ­ಕ­ರನ್ನು ಕಾಡಿ­ದಂ­ತಿತ್ತು. ಅದ­ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕುರ್ತ­ಕೋ­ಟಿ­ಯ­ವ­ರಿ­ಗಿದ್ದ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಎಲ್ಲ­ರನ್ನು ಮೌನ­ವಾ­ಗಿ­ಸು­ತ್ತಿತ್ತೋ ಏನೋ? ಯಾವ ಬರ­ಹ­ಗಾ­ರರೂ ಅವರ ಹತ್ತಿರ ಉಡಾ­ಫೆ­ಯಿಂದ ಮಾತಾ­ಡು­ವುದು ಸಾಧ್ಯ­ವಿ­ರ­ಲಿಲ್ಲ. ಕಾರಂ­ತರ ಜೊತೆ ಮಾತಾ­ಡು­ವ­ವನ ಅಜ್ಞಾನ ಹೇಗೆ ಬಹು­ಬೇಗ ಬಯ­ಲಾ­ಗು­ತ್ತಿತ್ತೋ, ಕುರ್ತ­ಕೋಟಿ ವಿಚಾ­ರ­ದಲ್ಲೂ ಅಷ್ಟೇ. ಹೀಗಾಗಿ ಅವ­ರನ್ನು ತುಂಬ ಮೆಚ್ಚು­ತ್ತಿ­ದ್ದ­ವರೂ ಅವ­ರನ್ನು ದೂರ­ದ­ಲ್ಲಿ­ಟ್ಟಿ­ದ್ದರು.
ಸಾಹಿ­ತ್ಯದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಕಾ­ರ­ಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವ ಪೂರ್ವ­ಗ್ರ­ಹ­ಗ­ಳನ್ನೂ ಇಟ್ಟು­ಕೊ­ಳ್ಳದೇ ಬರೆದ ಕುರ್ತ­ಕೋ­ಟಿ­ಯ­ವರ ಬಗ್ಗೆ ಬಹು­ತೇಕ ಸಾಹಿ­ತಿ­ಗ­ಳಿ­ಗೊಂದು ಪೂರ್ವ­ಗ್ರ­ಹ­ವಿತ್ತು. ಅದೆಂ­ದರೆ; ಕುರ್ತ­ಕೋಟಿ ಎಷ್ಟೇ ಉದಾ­ರ­ವಾ­ಗಿ­ದ್ದರೂ ಆಳ­ದಲ್ಲಿ ಅವರು ಬೇಂದ್ರೆಗೆ ನಿಷ್ಠ. ಅದ­ಕ್ಕಿಂತ ಆಳ­ದಲ್ಲಿ ಕುಮಾ­ರ­ವ್ಯಾ­ಸ­ನಿಗೆ ನಿಷ್ಠ. ಹೀಗಾಗಿ ಕುರ್ತ­ಕೋಟಿ ಅವ­ರದ್ದು ಪತಿ­ವ್ರತಾ ಪ್ರತಿಭೆ; ಒಬ್ಬನೇ ಒಬ್ಬ ಕವಿಗೆ ಅದು ನಿಷ್ಠ­ವಾ­ಗಿತ್ತು ಎಂದ­ವ­ರಿ­ದ್ದರು. ಕುರ್ತ­ಕೋ­ಟಿ­ಯ­ವರ ಈ ಏಕ­ನಿ­ಷ್ಠೆಯ ಕುರಿತು ಸಾಹಿತ್ಯ ವಲ­ಯದ ಅನೇ­ಕ­ರಲ್ಲಿ ಅಸ­ಮಾ­ಧಾ­ನ­ಗ­ಳಿ­ದ್ದವು. ಹೀಗಾ­ಗಿಯೇ ಕುರ್ತ­ಕೋ­ಟಿ­ಯ­ವ­ರಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾ­ರ­ವಾದ ಓದಾ­ಗಲೀ, ವಿಮ­ರ್ಶಾ­ಪ್ರ­ತಿ­ಭೆ­ಯಾ­ಗಲೀ ಇಲ್ಲದ ಜಿ. ಎಸ್. ಆಮೂ­ರ­ರನ್ನು ನವ್ಯ ಮತ್ತು ನವೋ­ದ­ಯದ ಸಾಹಿ­ತ್ಯ­ವ­ಲಯ ಅಪಾ­ರ­ವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚಿ­ಕೊಂ­ಡಿತು.
ಕುರ್ತ­ಕೋಟಿ ಬರೆದ ವಿಮ­ರ್ಶೆ­ಗ­ಳನ್ನು ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿ­ಯಷ್ಟೇ ಪ್ರೀತಿ­ಯಿಂದ ಓದು­ವುದು ಸಾಧ್ಯ­ವಿತ್ತು. ಒಂದು ಕೃತಿ­ಯನ್ನು ಓದಿ ಅದ­ಕ್ಕೊಂದು ಪರ್ಯಾ­ವ­ರ­ಣ­ವನ್ನು ದಕ್ಕಿ­ಸಿ­ಕೊ­ಡುವ ಶಕ್ತಿ ಅವರ ಬರ­ಹ­ಗ­ಳಿ­ಗಿತ್ತು. ಕೆ. ಎಸ್. ನರ­ಸಿಂ­ಹ­ಸ್ವಾ­ಮಿ­ಯ­ವರ ಮೈಸೂರ ಮಲ್ಲಿಗೆ ಕವಿ­ತೆ­ಗ­ಳನ್ನು ಓದಿದ ನಂತರ ಇಲ್ಲಿಯ ಯಾವ ಅನು­ಭ­ವ­ಗಳೂ ರೂಪ­ಕ­ವಾ­ಗಲು ಬಯ­ಸು­ವು­ದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳು­ತ್ತಲೇ ಅದೇ ಲೋಕ­ಪ್ರಿ­ಯ­ತೆಗೆ ಕಾರ­ಣವೂ ಇರ­ಬ­ಹುದು ಎಂದು ಊಹಿ­ಸು­ತ್ತದೆ ಕುರ್ತ­ಕೋಟಿ ಪ್ರತಿಭೆ. ಅಂಥ ವಿಶ್ಲೇ­ಷಣೆ ಅವ­ರಿ­ಗಷ್ಟೇ ಸಾಧ್ಯ. ಕಣ­ವಿ­ಯ­ವರ ಕಾವ್ಯ­ದಲ್ಲಿ ನಿಸರ್ಗ ಎಂದೂ ನಿರ್ಜ­ನ­ವಾ­ಗು­ವು­ದಿಲ್ಲ ಎನ್ನು­ವು­ದನ್ನು ಗುರು­ತಿ­ಸಿ­ದ­ವರೂ ಅವರೇ. ಸು. ರಂ. ಎಕ್ಕುಂ­ಡಿ­ಯ­ವರ ಬಕು­ಲದ ಹೂವು­ಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆ­ಯುತ್ತಾ ಕವಿ­ತೆಯ ವಿವ­ರ­ಗಳ ಕಾರ್ಯ­ವಿ­ಧಾನ ಬಹು­ಮು­ಖಿ­ಯಾ­ಗು­ವು­ದನ್ನೂ ಬಹು­ಮು­ಖಿ­ಯಾ­ದದ್ದು ಓಮ್ಮು­ಖ­ವಾ­ಗು­ವು­ದನ್ನೂ ಕುರ್ತ­ಕೋಟಿ ತೋರಿ­ಸಿ­ದ್ದಾರೆ.
ಹಾಗೇ, ಅನಂ­ತ­ಮೂ­ರ್ತಿ­ಯ­ವರ ಕತೆಯ ಶಿಲ್ಪ ಅವು ಹೇಳುವ ಸಂಗ­ತಿ­ಗಳ ಸಂವ­ಹ­ನದ ಅನು­ಕೂ­ಲ­ತೆ­ಗಾ­ಗಿಯೇ ನಿರ್ಮಾ­ಣ­ವಾ­ದಂ­ತಿ­ರು­ತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಕಲೆ­ಗಾ­ರಿ­ಕೆ­ಯಲ್ಲಿ ಅವು ಸಹ­ಜ­ವಾ­ಗಿ­ರು­ವಂತೆ ಕಾಣು­ತ್ತವೆ ಎಂದಿ­ದ್ದಾರೆ ಕುರ್ತ­ಕೋಟಿ. ಈ ನಿಲು­ವನ್ನು ಅವರು ಶಂಕರ ಮೊಕಾಶಿ ಪುಣೇ­ಕ­ರರ ಕಾದಂ­ಬ­ರಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆ­ಯು­ವಾಗ ಮತ್ತೊಂದು ಅರ್ಥ­ದಲ್ಲಿ ಬಳ­ಸು­ತ್ತಾರೆ. ಬೇಂದ್ರೆಯ ಒಂದು ಕವಿ­ತೆ­ಯ­ನ್ನಿ­ಟ್ಟು­ಕೊಂಡು ಕನ­ಕ­ದಾ­ಸ­ನಿಗೂ ಬೇಂದ್ರೆಗೂ ಇರುವ ಬೌದ್ಧಿಕ ಕೊಂಡಿ­ಯನ್ನು ಕುರ್ತ­ಕೋಟಿ ಕಂಡು­ಹಿ­ಡಿ­ಯು­ತ್ತಾರೆ.
-3-
ಕುರ್ತ­ಕೋಟಿ ಧಾರ­ವಾ­ಡದ ಗೆಳೆ­ಯರ ಗುಂಪಿನ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆ­ದಿ­ದ್ದಾರೆ. ಯಾವು­ದನ್ನೂ ಬರೆ­ದಿ­ಟ್ಟು­ಕೊ­ಳ್ಳದೇ ಎಲ್ಲ­ವನ್ನೂ ನೆನ­ಪಿ­ಸಿ­ಕೊಂಡು ಬರೆ­ಯ­ಬಲ್ಲ ಶಕ್ತಿ ಅವ­ರಿ­ಗಿತ್ತು. ಎಂಕೆ ಇಂದಿ­ರಾರ ತುಂಗ­ಭದ್ರಾ ಕಾದಂ­ಬ­ರಿ­ಯನ್ನು ಅವರು ಪೂರ್ತಿ­ಯಾಗಿ ಮರು­ಸೃ­ಷ್ಟಿ­ಸಿ­ದ­ವರು ಅನ್ನು­ವುದು ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ಅಸಂ­ಖ್ಯಾತ ಪ್ರತೀ­ತಿ­ಗ­ಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ರಾವ್ ­ಬ­ಹ­ದ್ದೂ­ರರ ಗ್ರಾಮಾ­ಯ­ಣ­ವನ್ನೂ ಕುರ್ತ­ಕೋಟಿ ತಿದ್ದಿ ಬರೆ­ದ­ದ್ದ­ರಿಂ­ದಲೇ ಅಷ್ಟು ಸೊಗ­ಸಾಗಿ ಮೂಡಿ ಬಂದಿದೆ ಅನ್ನು­ವುದು ಅಂಥದ್ದೆ ಇನ್ನೊಂದು ಕತೆ. ಅವ­ನ್ನೆಲ್ಲ ಕುರ್ತ­ಕೋಟಿ ಎಂದೂ ಹೇಳಿ­ಕೊಂ­ಡ­ದ್ದಿಲ್ಲ. ಇನ್ನೊ­ಬ್ಬರ ಖ್ಯಾತಿ­ಯಲ್ಲಿ ಅವ­ರೆಂದೂ ಪಾಲು ಬೇಡಿ­ದ­ವರೂ ಅಲ್ಲ.
ಬೇಂದ್ರೆ­ಯ­ವರೂ ಅವರ ಖಾಸಾ ಗೆಳೆ­ಯರೂ ಇದ್ದ ಗೆಳೆ­ಯರ ಗುಂಪಿನ ಬಗ್ಗೆ, ಅಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚರ್ಚೆ­ಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕುರ್ತ­ಕೋಟಿ ಬರೆ­ದಿ­ದ್ದಾರೆ. ಮನೋ­ಹರ ಗ್ರಂಥ­ಮಾ­ಲೆ­ಗಾಗಿ ಅವರು ಸಂಪಾ­ದಿ­ಸಿದ ನಡೆದು ಬಂದ ದಾರಿ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಬರೆದ ಪ್ರಸ್ತಾ­ವ­ನೆ­ಗಳು, ಪುಟ­ಬಂ­ಗಾ­ರಕ್ಕೆ ಬರೆದ ಮುನ್ನು­ಡಿ­ಗಳೂ ಸಾಕಷ್ಟು ವಿದ್ವ­ತ್ಪೂ­ರ್ಣ­ವಾ­ಗಿವೆ.
ಕುರ್ತ­ಕೋ­ಟಿ­ಯ­ವ­ರನ್ನು ನಾವು ಇಷ್ಟ­ಪ­ಡ­ಬೇ­ಕಾ­ದದ್ದು ಕೃತಿ­ವಿ­ಮ­ರ್ಶೆ­ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ವಿಮ­ರ್ಶೆಗೆ. ಇವತ್ತು ಕೃತಿ ವಿಮ­ರ್ಶೆಯ ಹೆಸ­ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಂ­ಧ­ಗಳೂ ಸೋಷಿ­ಯಾ­ಲ­ಜಿಯ ಪಾಠ­ಗಳೂ, ಸಂವಾ­ದ­ಗಳೂ ಪ್ರಕ­ಟ­ವಾ­ಗು­ತ್ತಿವೆ. ಡಿ. ಆರ್. ನಾಗರಾಜರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ವಿಮ­ರ್ಶೆ­ಯನ್ನು ಹೊರತು ಪಡಿ­ಸಿ­ದರೆ ಅಷ್ಟು ಒಳ­ನೋ­ಟ­ಗ­ಳುಳ್ಳ ಟಿಪ್ಪ­ಣಿ­ಗ­ಳನ್ನು ಮತ್ಯಾರೂ ಬರೆ­ದಿಲ್ಲ. ಉಳಿ­ದ­ವರು ಬರೆ­ಯು­ತ್ತಿ­ರುವ ನೆಲೆ­ಗ­ಟ್ಟನ್ನೂ ಅವರು ಕಂಡು­ಕೊಂಡ ಸ್ಪೂರ್ತಿಯ ಮೂಲ­ವನ್ನೂ ನಾವು ಸುಲ­ಭ­ವಾಗಿ ಹುಡು­ಕಿ­ಬಿ­ಡ­ಬ­ಹುದು. ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ ಸೇಡ್ ನ ಓರಿ­ಯಂ­ಟ­ಲಿ­ಸ­ಮ್ಮಿ­ನಿಂದ ಹಿಡಿದು ಕೀಥ್ ಥಾಮ­ಸ್ಸನ ರಿಲಿ­ಜಿ­ಯ್ ಅಂಡ್ ಡಿಕ್ಲೈನ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾಜಿ­ಕ್ ತನಕ ಪಾಶ್ಚಾ­ತ್ಯ­ರಿಂದ ಪ್ರತಿ­ಯೊ­ಬ್ಬರೂ ಎಷ್ಟೆಷ್ಟು ಪ್ರೇರಣೆ ಪಡೆ­ದು­ಕೊಂ­ಡಿ­ದ್ದಾರೆ ಅನ್ನು­ವು­ದನ್ನು ತೋರಿ­ಸ­ಬ­ಹುದು. ಹಾಗೆ ನೋಡಿ­ದರೆ ನಲು­ವತ್ತು ವರು­ಷ­ಗಳ ಹಿಂದೆ ಅನಂ­ತ­ಮೂರ್ತಿ ಬರೆದ ` ಇಂಗ್ಲಿಶ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕನ್ನಡ ಶೂದ್ರ' ಕೂಡ ಪರೋ­ಕ್ಪ­ವಾಗಿ ಪ್ರೇರಣೆ ಪಡ­ಕೊಂಡ ಬರ­ಹವೇ ಆಗಿದೆ.
ಆದರೆ, ಕುರ್ತ­ಕೋ­ಟಿ­ಯ­ವರ `ಮ­ಜ್ಜಿಗೆ ರಾಮಾ­ಯಣ'ದಂಥ ಲೇಖ­ನ­ಗಳು ಸ್ವಭಾ­ವತಃ ಇಂಥ ಯಾವ ಬಾಹ್ಯ­ಪ್ರೇ­ರ­ಣೆ­ಗಳೂ ಇಲ್ಲದ ಬರಹ. ಅದು ಹೀಗೆ ಶುರು­ವಾ­ಗು­ತ್ತದೆ;

ಆ ದೌ ರಾಮ­ತ­ಪೋ­ವ­ನಾ­ಭಿ­ಗ­ಮನಂ ಹತ್ವಾ ಮೃಗಂ ಕಾಂಚನಂ
ವೈದೇಹಿ ಹರಣಂ ಜಟಾಯು ಮರಣಂ ಸುಗ್ರೀವ ಸಂಭಾ­ಷಣಂ
ವಾಲೀ ನಿರ್ದ­ಲನಂ ಸಮುದ್ರ ತರಣಂ ಲಂಕಾ­ಪುರೇ ದಾಹನಂ
ಪಶ್ಚಾ­ದ್ರಾ­ವಣ ಕುಂಭ­ಕರ್ಣ ಹನನಂ ಏತ­ದ್ಧಿ ರಾಮಾ­ಯಣಂ.

ಇದು ರಾಮಾ­ಯ­ಣದ ಕತೆ­ಯನ್ನು ಸಂಗ್ರ­ಹ­ವಾಗಿ ಹೇಳುವ ಪದ್ಯ ಎನ್ನು­ತ್ತಲೇ ಕುರ್ತ­ಕೋಟಿ ಇದರ ಹಿಂದಿ­ರುವ ಒಂದು ಕತೆ­ಯನ್ನೂ ವಿವ­ರಿ­ಸು­ತ್ತಾರೆ.

ಅದು ಹೀಗಿದೆ;
ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಒಬ್ಬ ಮುದು­ಕಿಯ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ಮಜ್ಜಿ­ಗೆ­ಯನ್ನು ಕೇಳಿ­ದ­ನಂತೆ. ಅವ­ಳಲ್ಲಿ ಮಜ್ಜಿಗೆ ಇತ್ತು. ಆದರೆ ಯಾರೋ ಕೇಳಿ­ದ­ರೆಂದು ಹಾಗೆಯೇ ಕೊಡಲು ಮನ­ಸ್ಸಿ­ರ­ಲಿಲ್ಲ. ಅವ­ನಿಂದ ಏನಾ­ದರೂ ಕೆಲ­ಸ­ವಾ­ದರೆ ಕೊಡು­ತ್ತೇನೆ ಎಂದು­ಕೊಂಡು ರಾಮಾ­ಯ­ಣದ ಕತೆ ಹೇಳು­ವಂತೆ ಹೇಳಿ­ದ­ಳಂತೆ. ಅವನು ಈ ಪದ್ಯ­ವನ್ನು ಹೇಳಿ­ದ­ನಂತೆ. ರಾಮಾ­ಯ­ಣದ ಕತೆ ತುಂಬ ಚಿಕ್ಕ­ದಾ­ಯಿತು ಎಂದಿ­ದ್ದಕ್ಕೆ ಅವನು ಮಜ್ಜಿ­ಗೆಗೆ ತಕ್ಕ ರಾಮಾ­ಯಣ ಎಂದ­ನಂತೆ.

ಕುರ್ತ­ಕೋಟಿ ಬರೆ­ಯು­ತ್ತಾರೆ;

`ಒಂದು ಕಾವ್ಯ­ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಅದು ಹುಟ್ಟಿ­ಬಂದು ಪ್ರಯೋ­ಜ­ನ­ವಾ­ಗ­ಬೇ­ಕಾದ ಸಮಾಜ- ಇವು­ಗಳ ಸಂಬಂ­ಧ­ವನ್ನು ಈ ಸಂಗ­ತಿಯ ಮೂಲಕ ಅರಿ­ಯ­ಬ­ಹು­ದಾ­ಗಿದೆ. ಆರು­ಕಾಂ­ಡ­ಗ­ಳಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತಾ­ರ­ವಾಗಿ ಹಬ್ಬಿದ್ದ ರಾಮಾ­ಯಣ ಮಹಾ­ಕಾ­ವ್ಯದ ಪ್ರಯೋ­ಜ­ನ­ವನ್ನು ಸಮ­ಕಾ­ಲೀನ ಸಮಾಜ ಯಾವ ರೀತಿ­ಯಲ್ಲಿ ಪಡ­ಕೊಂ­ಡಿತು ಎಂಬು­ದರ ಬಗ್ಗೆ ದಾಖ­ಲೆ­ಗಳು ನಮಗೆ ದೊರೆ­ತಿಲ್ಲ. ಉತ್ತ­ರ­ಕಾಂ­ಡ­ದಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ರಾಮನೇ ರಾಮಾ­ಯ­ಣ­ವನ್ನು ಲವ­ಕು­ಶರ ಬಾಯಿ­ಯಿಂದ ಕೇಳು­ತ್ತಾನೆ. ರಾಮ ತನ್ನ ಮಕ್ಕ­ಳೊಂ­ದಿಗೆ ಪುನ­ರ್ಮಿ­ಲ­ನ­ವನ್ನು ಪಡೆ­ದದ್ದು ರಾಮಾ­ಯಣ ಕಾವ್ಯದ ಮೂಲ­ಕ­ವಾ­ಗಿಯೇ ಎಂಬುದು ನಮಗೆ ಅದೇ ಕಾವ್ಯ­ದಿಂದ ಗೊತ್ತಾ­ಗು­ತ್ತದೆ. ರಾಮಾ­ಯ­ಣದ ಕತೆ­ಯನ್ನು ಸ್ವತಃ ರಾಮನೇ ಕೇಳುವ ಪ್ರಸಂಗ ಅನೇಕ ರೀತಿ­ಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಥ­ಪೂ­ರ್ಣ­ವಾ­ಗಿದೆ. ರಾಮಾ­ಯ­ಣದ ಕತೆ­ಗಾ­ರ­ನಂತೆ ರಾಮಾ­ಯ­ಣದ ಶ್ರೋತೃವೂ ಕತೆಯ ಮಹ­ತ್ವದ ಅಂಗ­ವಾ­ಗು­ತ್ತಾನೆ. ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಮತ್ತು ರಾಮರ ನಡುವೆ ರಾಮಾ­ಯ­ಣದ ಕತೆ ಇದೆ. ರಾಮ ರಾಮ­ಯ­ಣದ ನಾಯ­ಕನೂ ಹೌದು, ಆ ಕತೆಯ ಮೊದಲ ಶ್ರೋತಾ­ರನೂ ಹೌದು.'

ಮೇಲೆ ಹೇಳಿ­ದಂ­ತೆಯೇ ನಾಲ್ಕು ಚರ­ಣ­ಗಳ ಒಂದು ಶ್ಲೋಕ­ದಲ್ಲಿ ಮಹಾ­ಭಾ­ರ­ತ­ವನ್ನೂ ಹೇಳು­ವು­ದುಂಟು. ಕುರ್ತ­ಕೋ­ಟಿ­ಯ­ವರ ಮಜ್ಜಿಗೆ ರಾಮಾ­ಯ­ಣದ ವಿಶ್ಲೇ­ಷ­ಣೆ­ಯನ್ನು ಇದಕ್ಕೂ ವಿಸ್ತ­ರಿ­ಸ­ಬ­ಹು­ದಾ­ಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ರಾಮಾ­ಯ­ಣದ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ಬರೆ­ದಿ­ದ್ದನ್ನು ಓದಿ­ದಾಗ ಮಹಾ­ಭಾ­ರ­ತದ ಒಂದು ಶ್ಲೋಕ ನೆನ­ಪಾ­ಗು­ವಂತೆ ಮಾಡ­ಬಲ್ಲ ಶಕ್ತಿ ಕುರ್ತ­ಕೋ­ಟಿ­ಯ­ವರ ಬರ­ಹ­ಗ­ಳಿ­ಗಿತ್ತು.
ಈಗ ಆ ಮಹಾ­ಭಾ­ರ­ತದ ಕುರಿತ ಶ್ಲೋಕ ನೋಡಿ. ಎರ­ಡಕ್ಕೂ ಇರುವ ಸಾಮ್ಯ ಗಮ­ನಿಸಿ;

ಆ ದೌ ದೇವ­ಕಿ­ದೇವಿ ಗರ್ಭ ಜನನಂ ಗೋಪಿ ಗೃಹೇ ವರ್ಧನಂ
ಮಾಯಾ­ಪೂ­ತನೀ ಜೀವಿ­ತಾ­ಪ­ಹಾ­ರಣಂ ಗೋವ­ರ್ಧ­ನೋ­ದ್ಧಾ­ರಣಂ
ಕಂಸ­ಕ್ಷೇ­ಧನ ಕೌರ­ವಾದಿ ಹನನಂ ಕುಂತೀ­ಸುತ ಪಾಲನಂ
ಏತ­ದ್ಧಿ ಮಹಾ­ಭಾ­ಗ­ವತ ಪುರಾಣ ಪುಣ್ಯ ಖಚಿತಂ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಲೀಲಾ­ಮೃತಂ.

-4-
ಕುರ್ತ­ಕೋ­ಟಿ­ಯ­ವರ ಖಾಸಗಿ ಜೀವ­ನದ ವಿವ­ರ­ಗಳು ಬಹ­ಳಷ್ಟು ಮಂದಿಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಅವ­ರೊ­ಬ್ಬರೇ ಅಲ್ಲ, ನಮ್ಮ ಬಹು­ತೇಕ ವಿಮ­ರ್ಶ­ಕರು ಏನಾ­ಗಿ­ದ್ದರು, ಹೇಗೆ ಜೀವ­ನೋ­ಪಾಯ ಸಾಗು­ತ್ತಿತ್ತು. ಅವರ ಗೆಳೆ­ಯರು ಯಾರಿ­ದ್ದರು? ಮುಂತಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ­ಗಳು ಹಾಗೇ ಉಳ­ಕೊಂ­ಡಿವೆ. ವರುಷಗಳ ಕೆಳಗೆ ಕುರ್ತ­ಕೋ­ಟಿ­ಯ­ವರು ಪತ್ನಿ­ಸ­ಮೇತ ನಿರ್ಗ­ಮಿ­ಸಿ­ದಾಗ, ಶಂಬಾ­ಜೋ­ಷಿ­ಯ­ವರೂ ಹೀಗೆಯೇ ದಂಪ­ತಿ­ಸ­ಮೇ­ತ­ರಾಗಿ ನಡೆ­ದು­ಹೋ­ಗಿ­ದ್ದನ್ನು ಅನೇ­ಕರು ಜ್ಞಾಪಿ­ಸಿ­ಕೊಂ­ಡಿ­ದ್ದರು. ಶಂಬಾ ತೀರಿ­ಕೊಂ­ಡಾಗ ಕುರ್ತ­ಕೋ­ಟಿ­ಯ­ವರೇ ಒಂದು ಲೇಖನ ಬರೆ­ದಿ­ದ್ದರು ಅನ್ನು­ವುದು ಅನೇ­ಕ­ರಿಗೆ ಗೊತ್ತಿ­ರ­ಲಿ­ಕ್ಕಿಲ್ಲ.

ಅದು ಹೀಗೆ ಕೊನೆ­ಯಾ­ಗು­ತ್ತದೆ;

`ಶಂಬಾ ಒಬ್ಬರೇ ತೀರಿ­ಕೊ­ಳ್ಳ­ಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ಧರ್ಮ­ಪತ್ನಿ ಪಾರ್ವ­ತೀ­ಬಾಯಿ 10 ದಿನ ಮೊದಲೇ ಕೋಮಾದ ಸ್ಥಿತಿ­ಯ­ಲ್ಲಿ­ದ್ದರು. ಶಂಬಾ ತೀರಿ­ಕೊಂಡು ಹನ್ನೆ­ರಡು ತಾಸು­ಗಳು ಕಳೆದ ಮೇಲೆ ಅವರೂ ತೀರಿ­ಕೊಂ­ಡರು. ಶಂಬಾ ಈ ವಿಷ­ಯ­ದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಪುಣ್ಯ­ವಂ­ತರು. ಹೆಂಡತಿ, ಅವರು ಸತ್ತ ಮೇಲೂ ಅವರ ಕೈ ಬಿಡ­ಲಿಲ್ಲ. ಇದೂ ಒಂದು ಪುರಾ­ಣ­ಕತೆ.'

ಕುರ್ತ­ಕೋ­ಟಿ­ಯ­ವರ ಧರ್ಮ­ಪತ್ನಿ ಸರ­ಸ್ವ­ತಿ­ಯ­ವರೂ ಪುಣ್ಯ­ವಂ­ತರು. ಅವರು ತೀರಿ­ಕೊಂಡ ಮೇಲೂ ಕುರ್ತ­ಕೋ­ಟಿ­ಯ­ವರು ಅವರ ಕೈಬಿ­ಡ­ಲಿಲ್ಲ.
-5-
ಬೇಂದ್ರೆ­ಯ­ವ­ರನ್ನು ಬಹು­ವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚಿ­ಕೊಂಡ ಕುರ್ತ­ಕೋ­ಟಿ­ಯ­ವ­ರಿಗೆ ಕುವೆಂಪು ಕಾವ್ಯ ರುಚಿ­ಸಿ­ರ­ಲಿಲ್ಲ. ಅದ­ರಲ್ಲಿ ಆಶ್ಚ­ರ್ಯ­ವೇನೂ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ಕುವೆಂಪು ಅವ­ರನ್ನು ಇದು ಸಾಕಷ್ಟು ಬಾಧಿ­ಸಿತ್ತು. ಕುವೆಂಪು ಕವಿ­ತೆ­ಗ­ಳ­ಲ್ಲಿಯ ವಿರೋ­ಧಾ­ಭಾ­ಸ­ವನ್ನು ಕುರ್ತ­ಕೋಟಿ ಗುರು­ತಿ­ಸು­ತ್ತಿ­ದ್ದುದು ಹೀಗೆ;
ಕುವೆಂಪು ಕಾವ್ಯ­ದಲ್ಲಿ ಉಪ­ಮಾನ ಮತ್ತು ಉಪ­ಮೇ­ಯ­ಗಳ ಬೆರ­ಕೆ­ಯಿಂ­ದಾಗಿ ವೈಚಾ­ರಿಕ ಗೊಂದ­ಲವೂ ಉಂಟಾ­ಗು­ತ್ತದೆ. ಕುವೆಂಪು ಅವರ ಎಷ್ಟೋ ಕವಿ­ತೆ­ಗ­ಳಲ್ಲಿ ಕವಿತೆ ಹೇಳು­ವುದು ಒಂದಿ­ದ್ದರೆ ಕವಿ ಹೇಳು­ವುದು ಇನ್ನೊಂ­ದಾ­ಗು­ತ್ತದೆ. ಅವರ ಕವಿ­ತೆ­ಗ­ಳ­ಲ್ಲಿಯ ವಿರೋ­ಧ­ವೆಂ­ದರೆ ಕವಿ­ತೆಯ ಮಾತಿ­ನಲ್ಲಿ ಕವಿಯ ಮಾತು ಸೇರಿ­ಕೊಂಡು ಇಲ್ಲದ ಗೊಂದ­ಲ­ವೆ­ಬ್ಬಿ­ಸು­ವುದು;

ವಿಶ್ವದ ಕೇಂದ್ರದ ವೃಂದಾ­ವ­ನ­ದಲಿ
ಜೀವ­ನ­ಯ­ಮು­ನೆಯ ತೀರ­ದಲಿ
ರಾಗದ ಯೋಗದ ಮಧು­ಸಂ­ಸಾ­ರದ
ಕದಂಬ ತರು­ವರ ಮೂಲ­ದಲಿ

ಈ ಕುವೆಂಪು ಕವಿ­ತೆಯ ಕುರಿತು ಕುರ್ತ­ಕೋಟಿ ಹೇಳು­ತ್ತಾರೆ;

ರಾಸ­ಕ್ರೀ­ಡೆ­ಯನ್ನು ಬಣ್ಣಿ­ಸುವ ಕವಿ­ತೆಯ ಮೊದ­ಲಿನ ನಾಲ್ಕು ಸಾಲು­ಗ­ಳಿವು. ವೃಂದಾ­ವನ, ಯಮುನೆ, ಕದಂ­ಬ­ವೃಕ್ಷ ಇವು­ಗ­ಳಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂ­ತ್ರ­ವಾದ ಅಸ್ತಿ­ತ್ವ­ವಿಲ್ಲ. ಅವು­ಗ­ಳಿ­ಗಿ­ರು­ವುದು ಅಲಂ­ಕಾ­ರಿಕ ಅಸ್ತಿತ್ವ. ಕವಿ ಕವಿ­ತೆಯ ಮೇಲೆ ಅಲಂ­ಕಾ­ರಿ­ಕತೆ ಹೇರಿ­ರು­ವು­ದ­ರಿಂದ ಈ ಪ್ರತಿ­ಮೆ­ಗ­ಳಿಗೆ ಬಿಡು­ಗಡೆ ಇಲ್ಲ. ಪುಣ್ಯಕ್ಕೆ ಗೋಪಿ­ಯರು ತಾತ್ಪೂ­ರ್ತಿ­ಕ­ವಾಗಿ ಇದ­ರಿಂದ ತಪ್ಪಿ­ಸಿ­ಕೊಂಡು ಕುಣಿ­ಯು­ತ್ತಾರೆ.
ಹಿಮ­ಮಣಿ ಎಂಬ ಕವಿ­ತೆ­ಯಲ್ಲಿ ಕುವೆಂಪು ನಿಂತು ಸುಮ್ಮನೆ ನೋಡಿ ಮರೆ, ಅಲೋ­ಚ­ನೆ­ಯ­ನತ್ತ ಕಡೆ ತಳ್ಳಿ ಎಂದು ಕವಿ ಕವಿ­ತೆಗೆ ಗದ­ರಿ­ಸು­ತ್ತಾನೆ. ಹಿಮ­ಮ­ಣಿ­ಗಳ ಚೆಲು­ವನ್ನು `ನಿಂತು ಸುಮ್ಮನೆ ನೋಡಿ ಮರೆ'ಯ­ಬೇ­ಕಾ­ಗಿ­ದ್ದರೆ ಕವಿ­ತೆ­ಯನ್ನು ಬರೆ­ಯುವ ಕಾರ­ಣವೂ ಇರ­ಲಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಒಂದು ಮಾತನ್ನು ಹೇಳ­ಬ­ಹುದು. ಕವಿ ಕವಿ­ತೆ­ಗಿಂತ ಜಾಣ­ನಲ್ಲ. ಜಾಣ­ನಾ­ಗಲು ಹೋಗ­ಬಾ­ರದು.
ಕುವೆಂಪು ಅವರ ಭಾವ­ಗೀ­ತ­ಗ­ಳೆಲ್ಲ ಬಹುಶಃ ಇದೇ ರೀತಿ­ಯ­ಲ್ಲಿ­ರು­ವಂ­ಥವು.
ಇವ­ನ್ನೆಲ್ಲ ನೋಡಿ­ದ­ವರು ಕುರ್ತ­ಕೋ­ಟಿ­ಯ­ವರ ಸಮ­ಸ್ಯೆ­ಯೆಂ­ದರೆ ಬೇಂದ್ರೆ ಕಾವ್ಯ­ವನ್ನು ಕಾವ್ಯದ ಮಾನ­ದಂ­ಡ­ವ­ನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ­ಕೊಂ­ಡದ್ದು ಎಂದರು. ಕುವೆಂಪು ಸಾಹಿ­ತ್ಯದ ಮೇಲೆ ಅಸ­ಹಾ­ನು­ಭೂತಿ ವಿಮರ್ಶೆ ಮತ್ತು ಬೇಂದ್ರೆ ವಿಚಾ­ರ­ದಲ್ಲಿ ಟೀಕೆಯೇ ಇಲ್ಲದ ಆರಾ­ಧ­ನೆಯ ವಿಮ­ರ್ಶಕ ಎಂದು ಕರೆ­ದರು. ಅವ­ರಿಗೆ ಪುಣೇ­ಕ­ರ­ರಂತೆ ನವ್ಯ­ಸಾ­ಹಿ­ತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಪೂರ್ವ­ಗ್ರ­ಹ­ವಿದೆ ಎಂಬ ಟೀಕೆಯೂ ಕೇಳಿ­ಬಂತು.
ಕುವೆಂಪು ಅವರ ಕಾವ್ಯ­ವನ್ನು ಕುರ್ತ­ಕೋಟಿ ಒಪ್ಪಿ­ಕೊ­ಳ್ಳಲೇ ಇಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಕುವೆಂಪು ಈ ಕೆಳ­ಗಿನ ಪದ್ಯ­ವನ್ನು ಕೀರ್ತಿ­ನಾಥ ಕುರ್ತ­ಕೋ­ಟಿ­ಯ­ವರ ಕುರಿತೇ ಬರೆ­ದಿ­ದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಛೇಡಿ­ಸು­ವ­ವ­ರಿ­ದ್ದಾರೆ;

ಪೀಡಿ­ಸು­ತ್ತಿಹೆ ಏಕೆ? ತೊಲ­ಗಾಚೆ, ಕೀರ್ತಿ­ಶನಿ;
ಸಾಕೆ­ನಗೆ ನಿನ್ನ ಸಹ­ವಾಸ ವಿಭ­ವ­ಭ್ರಾಂತಿ!
.......
ಕೀರ್ತಿ ಸಪ್ತಮ ವೈರಿ; ಏಕೆನೆ, ತಿರೆ­ವೊ­ಗಳ್ಕೆ
ಮಾಲೆ­ಯಿ­ಕ್ಕಿದೆ ತನ್ನ ಮೆಚ್ಚ್; ಆ ಕ್ಷುದ್ರತಾ
ಭೂತಕ್ಕೆ ನಿತ್ಯ­ಬಲಿ;

ಆದರೆ ಕೀರ್ತಿ­ನಾಥ ಕುರ್ತ­ಕೋಟಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ಅಕ್ಟೋ­ಬ್ 10, 1928. ಕುವೆಂಪು `ಕೀ­ರ್ತಿ­ಶನಿ' ಕವಿತೆ ಬರೆ­ದದ್ದು ಜನ­ವರಿ 3, 1941.
ಆಗಿನ್ನೂ ಕುರ್ತ­ಕೋ­ಟಿ­ಯ­ವ­ರಿಗೆ ಹದಿ­ಮೂರೇ ವರ್ಷ.